Zanshin & Mushin

Như mọi người đã biết, điểu khiển tâm trí của mình là thử thách khó nhất của con người. Điều đó là do “chiếc máy tính” đầu óc của chúng ta thiếu bàn phím để có thể lập trình và điều khiển trực tiếp; có thể ta biết chính xác ta muốn tâm trí ta làm gì, nhưng ta lại không thể tìm được cách để điều khiển nó, bắt nó làm theo ý mình. Chẳng có nút nào để ta bấm cả.

MushinZanshin là 2 khái niệm liên quan đến thiền, quan trọng không chỉ trong Karate mà còn trong mọi môn võ thuật khác. Bất cứ ai muốn trở thành một võ sĩ giỏi, có hay không có vũ khí, phải thuần thục 2 yếu tố này. Nhưng điều đó không hề dễ dàng.

Mushin

Mushin dịch ra có nghĩa là “Không suy nghĩ” hay “Đầu óc trống rỗng”, nghe giống như là định nghĩa của sự ngu dốt. Nhưng ý nghĩa thật của nó không phải là không có kiến thức hay không có kĩ năng, mà hoàn toàn trái ngược. Nó dùng để chỉ việc xóa khỏi tâm trí sự phân tâm, lo toan, những kế hoạch và những dòng suy nghĩ khác trước khi bước vào một trận đấu. Điều này giải phóng các neuron thần kinh để sẵn sàng tính toán những hành động một cách tức thì khi thời điểm quan trọng tới. Mushin là sự ngăn chặn tất cả các suy nghĩ về bất cứ thứ gì khi bạn chuẩn bị chiến đấu, và tâm trí bạn chỉ tập trung vào một thứ duy nhất: đối thủ của bạn. Sau đó thì những cú đấm, đã, đỡ của bạn sẽ tự xuất hiện.

Mushin cũng tương tự như một câu ẩn dụ của người phương Đông: Mizu no kokoro, hay dịch là “tâm như mặt nước”. Câu này diễn tả trạng thái tâm trí giống như một hồ nước tĩnh lặng, không một gợn sóng suy nghĩ, lo âu. Trong trạng thái này, hồ nước lặng yên phản chiếu hình ảnh xung quanh hoàn hảo như soi trong một tấm gương. Nếu ta ném 1 hòn đã xuống mặt nước, lập tức những hình ảnh phản chiếu sẽ bị méo mó, giống như khi ta mất tập trung vào trận đấu, mất tập trung vào đối thủ, ngay lập tức, những đòn tấn công, phòng thủ của ta sẽ chậm chạp đi rất nhiều.

Cũng như vậy, câu “Tsuki no kokoro”, “tâm như mặt trăng”, diễn tả trạng thái đầu óc hoàn toàn trống rỗng, không nghĩ về bất cứ thứ gì, không quan tâm đến bất kì chi tiết gì cụ thể, giống như ánh sáng của mặt trăng, chiếu ánh sáng nhẹ nhàng lên tất cả sự vật, không hề ưu tiên bất kì thứ gì. Với một võ sĩ Karate phải như mặt trăng, nhìn đối thủ một cách toàn diện, tổng thể chứ không chỉ chăm chăm nhìn vào một phần nào đó.

Zanshin

Ở Việt Nam, Mọi người thường hiểu Zanshin là ý thức tự bảo vệ bản thân sau khi ra đòn. Nhưng thực tế Zanshin còn có nhiều ý nghĩa khác.

Zanshin dịch ra là “định tâm”,luôn luôn giữ được trạng thái nhận thức và sự sẵn sàng cao độ, và nó được phản chiếu qua sự tập trung của một võ sĩ khi người võ sĩ lùi lại, giữ vững tư thế phòng thủ sau mỗi lần ghi điểm, sẵn sàng tấn công hoặc phản đòn; và nhiều trọng tài dựa vào điều đó để cho điểm đòn tấn công. Khi biểu diễn Kata, Zanshin được dùng để chỉ sự biến chuyển từ kĩ thuật này sang kĩ thuật khác, không bao giờ mất đi sự tập trung và sẵn sàng.

Làm sao để luyện tập Zanshin & Mushin
Nguồn gốc của Mushin bắt nguồn từ việc luyện tập Zazen của Thiền, được tập trong trạng thái ngồi bất động. Giống như Mushin, Zazen cũng là sự tĩnh lặng của tâm trí, trong khi vẫn hoàn toàn có thể nhận thức được mọi thứ xung quanh. Zazen không được coi là một bài tập tâm trí hay một phương pháp thiền. Zazen được mô tả là “suy nghĩ mà không suy nghĩ”, trạng thái suy nghĩ trong vô thức. Trang thái Zazen hoàn hảo được cho là mang trong đó satori, hay “tâm trí tự do thuần túy”. Trạng thái này là một trạng thái hoàn hảo trong chiến đấu, và qua đó, các võ sĩ Nhật cổ hoàn thiện những bài tập của họ. Chính vì thế, Zazen còn được gọi là “tôn giáo của samurai”, mặc dù nó không hẳn tôn giáo, mà chỉ là một bài luyện tập.

Với MushinZanshin, một võ sĩ giỏi có thể biết được đối thủ của họ có giữ được trạng thái giống như họ hay không. Sự mất tập trung nhất thời của bất cứ bên nào sẽ tạo ra sơ hở, được gọi là suki, và trong khoảnh khắc ấy, người võ sĩ không thể kịp thời phản lại đòn tấn công từ một đối thủ vẫn trong trạng thái Mushin.

Xóa sạch tất cả suy nghĩ khỏi tâm trí, giữ cho nó trống rỗng để nâng cao trạng thái sẵn sàng là không hề dễ. Não bộ của chúng ta không quen với cách làm việc như vậy. Não chúng ta đã quen với việc xử lí nhiều thứ thông tin, tính toán nhiều cấp độ cùng một lúc. Trong khi chuẩn bị một trận đấu đối kháng trong võ đường, ta có thể bị phân tâm bởi cảnh vật và tiếng động ở xung quanh, sự thay đổi của khán giả, của sư phụ hoặc là của nhiệt độ, có gì đang diễn ra ở võ đài bện cạnh, cảm xúc của ta, đối thủ của ta là ai, nên sử dụng chiến thuật gì, và vân vân. Tất cả những suy nghĩ này chiếm hết chỗ trong “chiếc máy tính” não bộ, khiến ta không thể tập trung vào trận đấu. Giống như tất cả các máy tính khác, ta càng ít tập trung vào một vấn đề, ta càng chậm chạp và “ngu ngốc”. Ý tưởng ấy được gói gọn trong câu thành ngữ cổ của Thiền phái như sau:

“Khi một mắt nhìn về đích đến, ta sẽ chỉ còn một mắt để tìm đường đi”


Một vài điểm thú vị về Mushin

1. Cá nhân tôi tin vào sự liên quan giữa Mushin và một hiện tượng được biết đến là “kẻ ngốc thiên tài”. Đó là những người bị thiểu năng trí tuệ, nhưng họ có thể làm một việc gì đó, thường là những việc tầm thường, một cách cực gì xuất sắc. Những người này dường như đã mất khả năng truy cập hệ thống tính toán và suy nghĩ thông thường của não bộ, từ đó giảm thiểu trí tuệ của họ. Nhưng đối với 1 số vấn đề đặc biệt (tính toán những con số khủng lồ, hay tính được một ngày bất kì trong lịch sử là thứ mấy, .…), họ tìm được một cửa sổ nhỏ để truy cập vào những tế bào não không được sử dụng, và dùng tất cả để giải quyết 1 vấn đề duy nhất. Kết quả là họ có thể tính toán, giải quyết một vấn đề nào đó với trí tuệ thiên tài.

Một võ sĩ đã thuần thục Mushin có thể tạo ra trạng thái trí não giống như hiện tượng “kẻ ngốc thiên tài”. Và nhờ cách này, người võ sĩ có thể trở thành thiên tài đấu võ trong một vài phút. Thời gian phản ứng được giảm đi đáng kể, và những tính toán về cách phản ứng và phản đòn hợp lý được thực hiện với tốc độ ánh sáng, quá nhanh cho bất kì suy nghĩ có ý thức nào có thể theo kịp. Điều này có lẽ là do những tính toán bị phá vỡ thành từng mảnh, được xử lí cùng một lúc, và vì thế không hề có bất cứ dòng suy nghĩ nào. Những câu trả lời tự dưng xuất hiện một cách thần kì, chỉ trong nháy mắt.

2. Một hiện tượng có liên quan khác (với các Karateka thì có thể sẽ quen thuộc hơn) là những tình huống nguy cấp “quay chậm”. Hiện tượng này thường xảy ra trong những tình huống nguy hiểm như tai nạn ô tô hay một cú ngã. Tự dưng, tất cả mọi thứ dường như chậm lại, và cơ thể ta chuyển động chậm chạp. Rõ ràng là thế giới không chậm lại, mà ta cảm nhận như vậy vì trong một khoảnh khắc, tâm trí đang sợ hãi của ta tập trung tất cả vào một điều duy nhất. Thời gian tính toán giảm tới mức tối thiểu và tốc độ suy nghĩ tăng đến mức tối đa. Với Mushin, người võ sĩ tự tạo ra trạng thái tinh thần lúc cần thiết, chứ không phải là chỉ lúc sợ hãi. Điều này cho người võ sĩ đã thuần thục Mushin một lợi thế khủng lồ, vì lúc đó, họ có thể suy nghĩ nhanh hơn người khác nhiều lần.

Mọi võ sinh đều có khả năng điều khiển tâm trí của mình. Hãy bắt đầu với việc ngồi khoanh chân (seiza) một cách im lặng và giữ cho tâm trí minh mẫn nhưng tự do khỏi dòng suy nghĩ. Với tư thế tấn Kiba-dachi, lúc đầu ta sẽ chỉ có thể giữ được trạng thái này một vài giây. Nhưng sau một thời gian tập luyện chăm chỉ, hãy thử nó ở trận giao đấu tiếp theo. Với sự kiên trì, Mushin và Zanshin có thể được hoàn thiện, và việc chinh phục được bản thân sẽ làm tăng thêm niềm vui khi tập luyện.

Nguồn: Wendell E. Wilson
Dịch: Nguyễn Sỹ Hoài Nam – Vietnhatclub

Câu lạc bộ Võ thuật Việt Nhật
“Học võ là học đạo”

 

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: